وبلاگ شخصی اکبر زواری رضائی

اوراق اجاره

اوراق اجاره، اوراق بهاداری است که براساس عقد اجاره منتشر می شود و نشان دهنده مالکیت مشاع دارندگان آن، در دارایی مبنای انتشار اوراق است که اجاره داده می شود. اوراق اجاره دارای انواعی است:

اوراق اجاره به منظور تامین مالی تهیه دارایی

گاهی بانی (دولت، شهرداری یا یک بنگاه خصوصی) برای تهیه دارایی سرمایه‌ای احتیاج به تامین مالی دارد، راه‌های مختلفی برای تامین مالی وجود دارد یکی از آنها استفاده از اوراق بهادار اجاره است، در این شیوه بانی با مراجعه به امین و تاسیس شرکت واسط، سفارش خود مبنی بر آمادگی برای انعقاد قرارداد اجاره دارایی خاص را اعلام می‌کند، واسط بعد از مطالعات اولیه و گرفتن مجوزهای لازم اقدام به انتشار اوراق اجاره می‌کند، سپس با جمع‌آوری وجوه به وکالت از طرف صاحبان اوراق اجاره، کالای سرمایه‌ای را خریداری و به قرارداد اجاره به بانی واگذار می‌کند و در سررسیدهای مقرر اجاره بها‌ها را دریافت کرده به صاحبان اوراق می‌پردازد و در پایان مدت اجاره طبق قرارداد، اگر قرارداد اجاره به شرط تملیک است کالای مورد نظر را به صورت مجانی یا در مقابل عوض معین (که در قرارداد اجاره تعیین شده است) به تملیک بانی در می‌آورد و اگر قرارداد اجاره قرارداد اجاره عادی است آن را از بانی تحویل گرفته در بازار به فروش می‌رساند و قیمت حاصل از فروش را بین صاحبان اوراق تقسیم می‌کند. واسط بخشی از اجاره بهاهای دریافتی را به عنوان حق‌الوکاله و کارمزد امین و موسسه رتبه‌بندی کم می‌کند.

اوراق اجاره به منظور تامین نقدینگی

گاهی بانی (دولت، شهرداری یا یک بنگاه خصوصی) احتیاج به نقدینگی دارد، راه‌های مختلفی برای تامین نقدینگی وجود دارد یکی از آنها استفاده از اوراق بهادار اجاره است، در این شیوه بانی با مراجعه به امین و تاسیس شرکت واسط، آمادگی خود، برای فروش یکی از دارایی‌هایش به واسط سپس انعقاد قرارداد اجاره همان دارایی از واسط را اعلام می‌کند، واسط بعد از مطالعات اولیه و گرفتن مجوزهای لازم اقدام به انتشار اوراق اجاره می‌کند، سپس با جمع‌آوری وجوه به وکالت از طرف صاحبان اوراق اجاره، کالای سرمایه‌ای را از بانی خریداری سپس به قرارداد اجاره به خود بانی واگذار می‌کند و و در سررسیدهای مقرر اجاره بها‌ها را دریافت کرده به صاحبان اوراق می‌پردازد و در پایان مدت اجاره طبق قرارداد، اگر قرارداد اجاره به شرط تملیک است کالای مورد نظر را به صورت مجانی یا در مقابل عوض معین (که در قرارداد اجاره تعیین شده است) به تملیک بانی در می‌آورد و اگر قرارداد اجاره قرارداد اجاره عادی است آن را از بانی تحویل گرفته در بازار به فروش می‌رساند و قیمت حاصل از فروش را بین صاحبان اوراق تقسیم می‌کند. واسط بخشی از اجاره بهاهای دریافتی را به عنوان حق‌الوکاله و کارمزد امین و موسسه رتبه‌بندی کم می‌کند.

اوراق اجاره جهت تشکیل سرمایه شرکت‌های لیزینگ

هدف از این نوع اوراق اجاره تشکیل سرمایه فعالیت تجاری مستمر مي‌باشد. بانی(شرکت لیزینگ) با مراجعه به امین و تاسیس شرکت واسط، و انتشار اوراق اجاره ، وجوه افراد را جمع آوری کرده به وکالت از طرف آنان، به صورت مستمر کالاهای مورد نیاز دولت، سازمان‌های دولتی، شرکت‌های وابسته به دولت و بنگاه‌های اقتصادی بخش خصوصی و مصرف کنندگان را از تولیدکنندگان یا مراکز فروش به صورت نقد خریده سپس با افزودن نرخ معینی به عنوان سود، به صورت اجاره به شرط تملیک به مصرف کنندگان نهایی اجاره می‌دهد، اجاره بهای حاصل از عملیات اجاره به شرط تملیک را به صورت فصلی یا سالانه بین صاحبان اوراق توزیع می‌کند. در این اوراق، در هر مقطع زمانی دارایی واسط، ترکیبی از پول نقد، دارایی‌های اجاره داده شده و مطالبات اجاره بها خواهد بود که صاحبان اوراق به نحو مشاع مالک آنها هستند و می‌توانند در مواقع نیاز به دیگری واگذار کنند.

اوراق اجاره نوع سوم ماهیت اوراق سهام شرکت‌ها را دارد و می‌تواند بدون سررسید معین منتشر شود؛ کما اینکه می‌تواند دارای سررسید معین و قابل تبدیل به اوراق سهام طراحی گردد.

اوراق اجاره به منظور تبدیل دارایی‌های اجاره‌ای به اوراق بهادار

گاهی یک بانک یا شرکت لیزینگ، دارایی‌های زیادی را به قرارداد اجاره یا اجاره به شرط تملیک به اشخاص حقیقی یا حقوقی واگذار کرده و به صورت ماهانه یا فصلی اجاره بهای آنها را دریافت می‌کند، با استفاده از اوراق بهادار اجاره می توان این دارایی‌ها را تبدیل به نقدینگی کرد و دوباره در طرح‌ها و تسهیلات جدید به کار گرفت.

برای مثال یک بانک، واحدهای مسکونی زیادی را احداث و به صورت قرارداد اجاره به شرط تملیک در اختیار خانوارهایی گذاشته و به صورت مرتب اجاره بهای ماهانه آنها را دریافت می‌کند، حال می‌بیند اگر این دارایی‌های بابازده را تبدیل به نقدینگی کند دوباره می‌تواند واحدهای مسکونی جدیدی را احداث کرده و در اختیار خانوارهای جدیدی قرار دهد، برای این منظور با مراجعه به امین و تاسیس شرکت واسط، از او می‌خواهد که به اندازه دارایی‌های مذکور، اوراق بهادار اجاره منتشر کرده از آن طریق دارایی‌های اجاره داده شده بانک را به مردم (خریداران اوراق) منتقل کند. واسط با مطالعه پیشنهاد و تنظیم امیدنامه وتایید آن توسط موسسه اعتبار سنجی معتبر و پس ازگرفتن مجوزهای لازم از سازمان بورس و اوراق بهادار، اقدام به انتشار اوراق بهادار اجاره کرده به مردم واگذار می‌کند، سپس با وجوه جمع‌آوری شده به وکالت از طرف صاحبان اوراق دارایی‌های مذکور را از بانک، خریداری می‌کند و به وکالت از طرف صاحبان اوراق جانشین بانک (موجر) در قرارداد اجاره به شرط تملیک می‌شود و از آن پس اجاره بهاها را جمع‌آوری کرده بین صاحبان اوراق تقسیم می‌کند.

در همه انواع اوراق اجاره واسط بخشی از اجاره بهاهای دریافتی را به عنوان حق‌الوکاله و کارمزد امین و موسسه رتبه‌بندی کم می‌کند و مابقی را به صاحبان اوراق می‌پردازد.

منبع: گزارش کمیته فقهی بورس 89.7.21