تسعير ارز استاندارد حسابداري شماره 16

مقدمه:

يك واحد تجاري مي تواند فعاليتهاي خارجي خود را به دو طريق انجام دهد:

1-معاملاتي را به ارز انجام دهد(تسعير معاملات)

2-داراي عمليات خارجي باشد(تسعير صورتهاي مالي)

موضوع اصلي در حسابداري معاملات ارزي و عمليات خارجي عبارت است از:

1-چه نرخي براي تسعير بكار برود.

2-آثار ناشي از تغيير نرخ چگونه در صورتهاي مالي شناسائي شود.

هدف از تسعير معاملات ارزي و عمليات خارجي:

1-آثار تغييرات نرخ ارز بر جريانهاي وجه نقد واحد تجاري با ارزش ويژه آن هماهنگي داشته باشد.(يعني تسعير بايد طوري انجام شود كه صورت جريان وجه نقد و صورت سود زيان هماهنگي داشته باشند.)

2-صورتهاي مالي تصويري مطلوب از نتايج عملكرد را ارائه دهد.

3-صورتهاي مالي تلفيقي ، نتايج مالي و ارتباط اقلام را به گونه اي كه در صورتهاي مالي قبل از تسعير نشان داده شده است ، منعكس نمايد.

دامنه كاربرد:

الزامات اين استاندارد براي موارد زير است:

1-تسعير معاملات ارزي

۲-تسعير صورتهاي مالي عمليات خارجي كه از طريق تلفيق يا ارزش ويژه در صورتهاي مالي واحد تجاري منعكس مي شود.

  • ارائه مجدد صورتهاي مالي از ريال به ساير ارزها مشمول اين استاندارد نيست.
  • نحوه ارائه جريانهاي نقدي و تسعير آن در استاندارد شماره 2 مي باشد.
  • دامنه اين استاندارد در مورد عمليات حفاظي فقط آن گروه از بدهيهاي ارزي كه به عنوان حفاظي براي خالص سرمايه گذاري در يك واحد مستقل خارجي است را شامل ميشود و ساير جنبه هاي عمليات حفاظي در اين استاندارد مطرح نمي شود.

عمليات تسعير ارز به طور خلاصه به شرح زير مي باشد:

1-معاملات ارزي:

معاملات ارزي در تاريخ شناخت اوليه با نرخ ارز در تاريخ انجام معامله ثبت مي شود.

اگر در رابطه به معامله فوق درايي و بدهي مانده داشته باشد به شرح زير در تاريخ ترازنامه تسعير ميشود:

الف) اقلام پولي------------به نرخ ارز در تاريخ ترازنامه.

و اما

ب) اقلام غيرپولي پولي:

اگر به بهاي تمام شده ثبت شده باشد --------به نرخ ارز تاريخ انجام معامله.
اگر به ارزش منصفانه ثبت شده باشد--------به نرخ ارز تاريخ تعيين ارزش منصفانه.

نكته

*هزينه استهلاك و استهلاك انباشته به نرخ ارز تاريخ انجام معامله تسعير ميشود.

*ذخيره م.م به نرخ ارز در تاريخ ترازنامه تسعير ميشود.

2- عمليات خارجي:

در اين رابطه صورتهاي مالي شركت فرعي، وابسته،مشاركت خاص و شعبه خارجي تسعير ميشود.

عمليات خارجي اگر

اگرجزءلاينفك واحد گزارشگر باشد مانند شعبه خارجی

اقلام پولی --------به نرخ ارز تاريخ ترازنامه.
اقلام غیر پولی اگر به بهای تمام شده ثبت شده باشد--------به نرخ ارز تاريخ انجام معامله.و

اقلام غیر پولی اگر به ارش منصفانه ثبت شده باشد--------به نرخ ارز تاريخ تعیین ارزش منصفانه.

درآمد و هزینه ----------------به نرخ تاریخ انجام معامله . در عمل نرخ میانگین.

اگر واحد مستقل خارجی باشد

اقلام پولی و غیر پولی -------------به نرخ ارز تاریخ ترازنامه.

درآمد و هزینه ----------------به نرخ تاریخ انجام معامله . در عمل نرخ میانگین.

تفاوت تسعیر ارز باید بعنوان درآمد و هزینه در صورت سود و زیان انعکاس یابد.

۵ استثناء به شرح زیر وجود دارد:

استثناء شماره ۱(شرکتهای دولتی)

طبق ماده ۱۳۶ قانون محاسبات عمومی شرکتهای دولتی تفاوت تسعیر ارز را باید تحت عنوان اندوخته تسعیر ارز در بخش حقوق صاحبان سهام انعکاس و خالص گردش طی سال آن را در صورت سود زیان جامع گزارش نمایند. اگر در پایان هر دوره مانده حساب فوق(اندوخته تسعیر ارز)بدهکار شود باید مانده بدهکاری به سود زیان دوره منتقل شود. ولی اگر مانده حساب فوق بستانکار شود باید در بخش حقوق صاحبان سهام انعکاس یابد. و اگر مانده بستانکاری بیشتر از سرمایه گردد شرکت می تواند با طی مراحل قانونی مازاد مذکور را به حساب سرمایه انتقال دهد.

استثناء شماره ۲(مخارج تامین مالی قابل احتساب در بهای تمام شده دارائی)

تفاوت تسعیر ارز مربوط به مخارج تامین مالی واجد شرایط قابل احتساب به بهای تمام شده (طبق استاندارد شماره ۱۳) باید به بهای تمام شده دارایی واجد شرایط اضافه شود.

استثناء شماره ۳(اقلام پولی با ماهیت خالص سرمایه گذاری در واحد مستقل خارجی)

اگر چه سرمایه گذاری در ارزش ویژه واحد مستقل خارجی معمولا از طریق خرید سهام آن انجام میشود ولی ممکن است از طریق وامهای بلند مدت و مانده های تجاری معوق بین شرکتها نیز سرمایه گذاریهایی صورت گیرد که از جهات عملی مانند خرید سهام عادی باشد.چنانچه مانده های فوق از لحاظ دائمی بودن از کلیه جهات مانند خرید سهام عادی باشد مانده ها و وامهای فوق بعنوان جزئی از خالص سرمایه گذاری در واحد مستقل خارجی محسوب و تفاوت تسعیر آنها در بخش حقوق صاحبان سهام و صورت سود زیان جامع تا زمان واگذاری منعکس میشود.

استثناء شماره۴(بدهی حفاظ خالص سرمایه گذاری)

تفاوتهای تسعیر یک بدهی که حفاظ خالص سرمایه گذاری در واحد مستقل خارجی است باید تفاوت تسعیر آن در بخش حقوق صاحبان سهام و صورت سود زیان جامع تا زمان واگذاری منعکس میشود.

استثناء شماره۵(شناخت تفاوت تسعیر نحوه عمل مجاز جایگزین)

اگر تفاوت تسعیر در نتیجه کاهش شدید و افت قابل ملاحظه در ارزش ریال باشد و این افت شدید بدهیهایی را تحت تاثیر قرار دهد که در ارتباط با تحصیل دارائیهای ارزی ایجاد شده و شرکت قادر به تسویه آنها نیست در این حالت تفاوت تسعیر به مبلغ دفتری دارائیها اضافه میشود به شرط آنکه مبلغ دفتری دارایی از اقل بهای جایگزینی یا مبلغ قابل بازیافت ناشی از فروش یا کاربرد آن(ارزش اقتصادی) تجاوز نکند.

بعبارت دیگر بهای تمام شده دارائی مربوط عبارت است از مبلغی که واحد تجاری نهایتا برای تسویه بدهی ارزی مربوط به ریال باید پرداخت شود.