علم شناخت بر پایه مغزپژوهی غیر بدن مند، فعالیت مغز را به طور مجزا در مراحل مختلف شبانه روز از منظر سوم شخص بررسی می کند. با استفاده از این رویکرد نظریه انسجام یافته معروفی شکل گرفته است که بر اساس آن، عمیق ترین مدارهای مغزی در هنگام خواب تقریبا از بدن منفصل می شود و به فعالیت خودبه خودی و آشوب گونه ای می پردازد که یکی از محصولات آن رویا دیدن است. بنا به این فرض، رویا را بیشتر باید به صورت توهم و هذیان دانست که مغز در هنگام فعالیت خودبه خودی درونی بی نظم در طول شب در خواب همراه با حرکات سریع چشم (رم) ایجاد می کند (هابسون و مک کارتی ۱۹۷۷). به همین دلیل نیز در این فرضیه علمی، خواب دیدن معنای محتوایی قابل تکیه ای از نظر علمی ندارد. بیشترین خاصیتی که برای خواب دیدن از این منظر علمی در نظر گرفته می شود، نوعی تخلیه، تصفیه، تمرین و مشق مجازی درون مغزی برای آمادگی فعالیت در بیداری و تسهیل حافظه و یادگیری است. رویا از نظر تکاملی نوعی حالت آگاهی خام در دنیای مجازی مغز به حساب آورده می شود (هابسون ۲۰۰۹). پژوهش علمی همه جانبه روی رویا به علت سوژه محور بودن و وابستگی به تجربه اول شخص، غیر قابل اعتماد پنداشتن گزارش های تجربه کنندگان رویا، همواره با تردیدها و دشواری هایی روبه رو بوده است. رویا از منظر پدیدارشناسی مغزپژوهانه، فرایندی کنش تنیده بدنی است و نمی تواند مانند توهم و هذیان باشد (تامپسون ۲۰۱۴). رویا، خلاق، تئاتریکال، اجرائی، بدن مند، زمانی مکانی، بینا سوژه ای و استعاری است. رویا به عنوان فرایند اجرائی، دارای سوژ گی معنادار، کنش تنیده، وابسته به حافظه، تخیل و تفکر ناشی از برانگیختگی عاطفی است و در این روابط است که باید مورد پژوهش وسیع تر قرار گیرد. امروزه پدیدارشناسی عصب پژوهانه (نوروفنومنولوژی) راه را برای بررسی خواب از سه منظر اول شخص (تجربه کیفی)، منظر دوم شخص (هم احساسی) و تطبیق آن با منظر سوم عینی و علمی (بررسی کمی) با استفاده از ابزارهای اندازه گیری مانند نوار مغزی، مهیاتر کرده است. برخلاف نظریات اولیه در مغز پژوهی خواب، قطع ارتباط کامل با دنیای خارج در خواب صورت نمی گیرد و از طرف دیگر خواب برادر مرگ نیست؛ زیرا که دیگر دوالیسم (دوگانه پنداری) ذهن و بدن در تعریف خواب پشتوانه علمی ندارد و نمی توان شرایط خواب را جدایی موقت ذهن از بدن و مرگ را جدایی دائم ذهن از بدن تصور کرد. رویا در خواب بدن مند، پویا و خلاق است و از تجربیات زیسته بدنی ما نشئت می گیرد، در نتیجه حاوی علائمی است که از رنج و دردهای بدنی و بیماری های در خفا مانده جسمانی و از نگرانی ها، اضطرابات و تنش های شخصی و اجتماعی، روایتی هرچند مبهم و گاه غیر قابل دسترس به دست می دهد. خواب دیدن آینده را پیش بینی نمی کند؛ ولی هیجانات، عواطف، نگرانی ها، تنش ها، اضطرابات، توقعات و انتظارات ما را منعکس می کند. در خواب نیز تجربیات زیسته بدنی ثبت در حافظه و خاطره مغزی، راهنمای اجرای سناریوهای رویا دیدن در خواب است. سوال دیگر مهمی که در باره خواب و رویا مطرح می شود، این است که آیا ما در خواب مانند مرگ تنها هستیم؟ پاسخ این سوال در پرتو بینش علمی امروز منفی است؛ زیرا مغز و بدن ما در هماهنگی با یکدیگر حتی هنگام خواب و رویا دیدن نیز فعال و اجتماعی می ماند و کسی که خواب را تجربه می کند، تنها نیست. رویاهای ما درباره تعاملات ما با دیگران است. دوگانه پنداری شناخت و هیجان (به عنوان نمایندگان ذهن بدن مجزا از یکدیگر) در مغز پژوهی امروز جای خود را به وجود نظام پویای عاطفی شناختی تن مند، نافروکاهنده و منسجمی می دهد که تجربیات خواب و رویا را نیز در بر می گیرد. در این راستا هست که می توانیم انواع رویاهای از پیش خبردهنده بیماری های بدنی، کابوس های شبانه، فلج خواب، تجربیات پیش شناختی و دیگر پدیده ها را بررسی کنیم. پژوهش ها نشان می دهد که پویایی شناخت عاطفی در رابطه با دیگری، لازمه خودآگاهی در بیداری است. همچنان که وجود دیگری نیز نقش اساسی در سوژه رویا شدن در خواب دارد. اشتباه خواهد بود اگر رویا دیدن را تجربه ای فردی و امری واقع در تنهایی تصور کنیم؛ در حالی که به ندرت ممکن است فرد در رویا خود را تنها احساس کند. دنیای رویا پر از عناصر تعاملی با دیگران است که هدایت کننده و پیش برنده روایت خواب است. خواب دیدن درباره دیگران از مشخصات اساسی سوژگی رویایی است که تقویت کننده کیفیت بنیادین پیوند اجتماعی و افزایش دهنده مهارت های تمرینی اجتماعی است. ابعاد بینا سوژه ای و عاطفی رویا ها احتمالا آن چیزی است که رویاها را واقعی، تعاملی و غنی می کند. تجربه گر رویا در تعامل با شخصیت های دیگر در خواب تصمیم می گیرد، انتخاب اخلاقی می کند و متقابلا این رفتار شخصیت های دیگر در خواب است که تاثیر مهمی در پیشبرد رویا دارد. مثال بارز این تاثیرات بینافردی را می توان در کابوس های شبانه جست وجو کرد. کابوس ها می تواند تاثیر زیادی در سلامت و چگونگی حالات تنشی روزانه داشته باشد (لوین و نیلسون ۲۰۰۷). درباره نقش کابوس در خلق اثر هنری به مقاله ای درباره نقش کابوس در تکوین یکی از داستان های محمود دولت آبادی رجوع کنید (مجله بازتاب دانش، شماره ۱۸ سال ۸۹). تن مندی در کنش تنیدگی و پویایی معنادار رویا در خواب است که رویا را فعالیتی ماهرانه و بیناسوژه ای عاطفی و خودآگاهانه (یافتن خویش در میان دیگری و جهان) می کند. وقت آن رسیده است که خرافات درباره خواب و رویا بر اساس جدایی ذهن از بدن و دوگانه پنداری (دوالیسم) غالب در جهان آشفته سودا زده امروز را به کناری بگذاریم و رویاهای خود را مانند تفکر و تخیلی خلاق، پویا، ماهرانه، بدن مند، بیناسوژه ای و بیناجسمانی، حاصل نوعی خودآگاهی ریشه ای و زاینده هنر بدانیم و آن را جدا از زندگی مان و متعلق به عالمی دیگر نپنداریم.