نويسنده: دكتر شاهين شايان آراني *

در شرايط كنوني بخش عمده اي از مسائل اقتصادي دولت در حوزه بازار سرمايه (بورس- فرابورس) و حوزه پولي (نظام بانكي) متمركز است. در مجموع وزارت اقتصاد و دارايي و بانك مركزي به عنوان بازوهاي اقتصادي كشور به شمار مي آيند. البته در اين روند فعاليت هاي صنايع نيز جايگاه خود را دارد. بر اين اساس در شرايط كنوني كه محدوديت هايي به سبب آثار تحريم در كشور به وجود آمده حوزه وزارت اقتصاد به طور كلي عملكرد مطلوبي داشته است.
بر اين اساس در شرايط كنوني كه به گونه اي يك نوع جنگ اقتصادي براي كشورمان به وجود آمده است به صورت نسبي عملكرد وزارت اقتصاد و دارايي مناسب بود، بدين گونه كه نظارت هايي بر بازار سرمايه توسط اين مجموعه صورت گرفت. همچنين در اين روند بورس با توجه به تمام تلاطم هاي اقتصادي كشور نظير مسائل تحريم و مواردي كه اشاره شد به طور نسبي كارايي خوبي داشت.
هرچند عملكرد بورس در شرايط كنوني براي فعالان بازار سرمايه قابل تامل است اما با ايده آل هاي استاندارد و منطقي كه مدنظر صاحبنظران بازار سرمايه است، فاصله بسياري دارد.
بايد در نظر داشت براساس نقش قابل توجه نظام بانكي در توسعه اقتصادي كشورمان، انتظارات بسياري از اين مجموعه وجود دارد و نمي توان از نقش كليدي اين مجموعه غافل ماند. بر اين اساس اتخاذ تدابيري نظير مهار نظام ارزي و كنترل نقدينگي براي تعديل آثار تورم از جمله وظايف ساختار بانكي كشور است كه بايد مسئولان امر در شرايط كنوني حداكثر توان خود را براي ساماندهي مسائل مذكور به كار گيرند.
اگرچه مسائل تحريم آثاري را در روند توسعه اقتصادي كشور به همراه داشت اما بررسي تحولات بازار سرمايه طي چند وقت اخير حاكي از نكات قابل تامل و توجهي است كه بررسي ابعاد آن مي تواند امكان ايجاد فضاي مطلوب تري را براي تداوم دستاوردها در اين حوزه به همراه داشته باشد.
اين مسائل در حالي مطرح است كه بورس هاي جهان طي مدت مذكور با تلاطم هاي بسياري روبه رو بودند و اين مساله در ساختار بازار سرمايه كشورمان توانست به شاخص هايي مطلوب دست يابد.
بايد در نظر داشت بخشي از فعاليت هاي بازار سرمايه در حوزه بورس متمركز است كه از آن به عنوان بازار سرمايه رسمي ياد مي شود. در اين مجموعه يا همان بورس، وظيفه مسئولان، مديران و كساني كه بر فعاليت هاي بورس نظارت مي كنند اين نيست كه بالايا پايين آمدن شاخص بورس را انجام دهند. چنين انتظاري يك قضاوت غلط به شمار مي آيد كه در صورت بالارفتن شاخص، تحسين مديران و در غير اين صورت يعني افت شاخص سرزنش اين افراد مدنظر قرار گيرد. بايد به اين مساله توجه داشت وظيفه مسئولان و مديران بورس اين است كه فضا و بستر بازار سرمايه را شفاف و قانونمند نظارت كنند. همچنين اجازه دهند كساني كه تمايل به فعاليت در بازار سرمايه دارند با حداقل هزينه و شفافيت بالادر قالب عدالتي كه در قانون بازار سرمايه تعريف شده است عمل كنند. فراهم ساختن اين شرايط از وظايف اصلي و برجسته مسئولان و مديران بازار سرمايه به شمار مي آيد. البته در بازار سرمايه، پارامتر شاخص و قيمت مصرف وضعيت اقتصادي است. بدين گونه كه اگر اقتصاد در حالت پويايي، رفتن به بالا(صعود الگوها) و رشد داشته باشد به طور طبيعي قيمت، شاخص و سوددهي شركت ها در بازار سرمايه افزايش مي يابد.
همچنين اگر خلاف مسائل مذكور انجام شود، افت و پايين آمدن پارامترهاي بازار سرمايه به وجود مي آيد. بر اين اساس اگر مساله مذكور (پايين آمدن شاخص هاي بورس) رخ داد نبايد مديران بازار سرمايه را در اين زمينه مقصر دانست. البته زماني مي توانيم به مديران بازار سرمايه ايراد بگيريم كه به آنها بگوييم شما چرا شفاف كار نكرده ايد؟ چرا در ارائه اطلاعات بازار سرمايه رانت وجود دارد و شفاف در اين زمينه اقدام نشده است؟ چرا در جاهايي كه بايد با نابساماني ها برخورد قانوني صورت مي گرفت اين مساله محقق نگرديد؟ وظيفه مديران و مسئولان بازار سرمايه پاسخ دهي به چنين مواردي است.
بنده معتقدم در شرايط كنوني كشورمان، مسئولان حوزه بازار سرمايه به ويژه در حوزه بورس بد عمل نكرده اند. مي توان عملكرد به طور نسبي خوبي را در اين زمينه شاهد بود. ار آنجا كه طي چند ماه گذشته افزايش شاخص ها در بازار سرمايه به وجود آمد، آيا مي توان اين حركت را به حساب مديريت خوب بازار گذاشت؟ البته تحقق اين مساله دليلي داشته است؛ چون تورم در كشور وجود داشت، خيلي از شركت هاي فعال در حوزه نفت، گاز، پتروشيمي يا معادن چون تعديل قيمت به محصولاتشان مي خورد، عرضه هاي سهام را انجام دادند كه دولت نيز با اين مساله موافقت كرد. بر اين اساس رشد شاخص در چنين شرايطي امري طبيعي به شمار مي آيد. همچنين بازيگران بازار سرمايه نيز از افزايش درآمدها و سوددهي شركت ها سخن به ميان مي آورند كه در اين زمينه رشد قيمت نيز به وجود مي آيد.
چنين روندي، افزايش استقبال براي خريد سهام را به دنبال دارد. مجموع اين مسائل رشد قيمت و شاخص در بورس را به همراه داشت. از آنجا كه شركت هاي فعال در حوزه نفت، گاز، پتروشيمي يا معادن حجم سنگيني از فعاليت هاي بازار سرمايه را به خود اختصاص داده اند، بر اين اساس افزايش پارامترها در شرايط كنوني براي بازار سرمايه رخ داد. همچنين در اين زمينه بازار سرمايه نيز عكس العمل خوبي نشان داد كه حاكي از سالم بودن فعاليت در بازار سرمايه است. البته بررسي پارامترهاي ايده آل در سلامت بازار سرمايه، مباحثي ديگر را مي طلبد. بايد در نظر داشت تعديل قيمت ها باعث شد قيمت سهام برخي شركت هاي فعال بزرگ در بازار سرمايه همراه با شاخص افزايش يابد. با نگاهي واقع بينانه مي توان شاهد بود برخي شركت هايي كه به آن ها اشاره شد، توانستند شرايط مطلوبي را در بازار سرمايه كسب كنند. همچنين اين مساله را نبايد به حساب عملكرد مديران بازار سرمايه گذاشت. در مجموع تحولات كنوني بازار سرمايه طي چند وقت اخير براساس يك منطق اقتصادي صورت گرفت و نمي توان از آن با عنوان حباب ياد كرد. بر اين اساس موافقت با اصلاح قيمت محصولاتي كه اشاره شد توانست عاملي تاثيرگذار در افزايش دستاوردهاي بازار سرمايه كشورمان به شمار آيد.